الواحدي النيسابوري (مترجم: ذكاوتى قراگزلو)
19
أسباب نزول الآيات (اسباب النزول) (فارسى)
إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَ الَّذِينَ هادُوا وَ النَّصارى . . . ( آيهء 62 ) . احمد بن محمد بن احمد حافظ با اسناد از مجاهد روايت مىكند كه چون سلمان سرگذشت دير نشينان [ يعنى ياران پيشينش ] را به پيغمبر ( ص ) باز گفت ، و حضرت فرمود : آنان دوزخىاند . جهان به ديدهء سلمان تاريك شد تا آيهء بالا نازل گرديد و سلمان گويد : گويى كوهى از سينهام برداشته شد . محمد بن عبد العزيز مروزى با اسناد از سدّى روايت مىكند كه چون سلمان نزد پيغمبر ( ص ) آمد ، عبادت و رياضت ياران پيشينش را براى پيغمبر ( ص ) حكايت كرد و گفت : يا رسول اللّه ( ص ) آنان نماز مىخواندند و روزه مىگرفتند و به تو و پيامبريت [ كه خواهى آمد ] ايمان داشتند . وقتى سلمان از ستايش ايشان باز ايستاد ، پيغمبر ( ص ) فرمود : اى سلمان ايشان دوزخىاند ، تا آيهء مورد بحث آمد . محمد بن احمد بن محمد بن جعفر با اسناد از ابن مسعود و او از گروهى از صحابه روايت مىكند كه آيهء بالا در شأن سلمان كه قبلا از اشراف جنديشاپور بود نازل شد و آيههاى بعد در باب يهود است . فَوَيْلٌ لِلَّذِينَ يَكْتُبُونَ الْكِتابَ بِأَيْدِيهِمْ . . . ( آيهء 79 ) . اين آيه دربارهء كسانى نازل شده كه وصف و صفات پيغمبر ( ص ) را [ در تورات ] تغيير دادند . كلبى با اسناد روايت مىكند كه [ عالمان ] يهود وصف پيغمبر ( ص ) را در كتاب خود تغيير داده ، او را بلند قد با موهاى صاف و آويخته و تيره وانمودند - حال آنكه حضرت چهار شانه و گندمگون بود - و به پيروان و همكيشان خويش گفتند : ببينيد اين صفات پيغمبر ( ص ) آخر الزمان با اوصاف محمد ( ص ) شباهت ندارد . سبب اين بود كه احبار و عالمان يهود از قبل ديگر يهوديان ارتزاق مىكردند . و از بيم آنكه نانشان بريده شود صفات را تغيير داده ، دگرگون وانمودند . وَ قالُوا لَنْ تَمَسَّنَا النَّارُ إِلَّا أَيَّاماً مَعْدُودَةً . . . ( آيه 80 ) . اسماعى بن ابى القاسم صوفى با اسناد از ابن عباس روايت مىكند موقعى كه پيغمبر ( ص ) به مدينه آمد يهود مىگفتند عمر دنيا هفت هزار سال است و مردم بابت هر هزار سال در دنيا يك روز در آخرت عذاب مىشوند . پس عذاب تنها هفت روز خواهد بود و پس از آن بريده مىشود . در مقابل آيهء بالا نازل شد . طبق روايت ضحاك ، ابن عباس گويد : اين كتاب مسافت جهنم را از اول تا آخر ، چهل روزه راه مىانگاشتند و مىگفتند بيش از آنچه در تورات يافتهايم معذب نخواهيم بود . اما روز قيامت به دوزخ در شوند و معذب گردند تا به سقر و شجرهء زقوم رسند و آن چند روز به سر رسد آنگاه نگهبانان دوزخ به آنان گويند : اى دشمنان خدا مىپنداشتيد كه در آتش جز چند روز نخواهيد بود ، اما حقيقت اين است كه در اينجا شماره نيست و مهلت بىپايان است .